Wat kun je het beste doen tijdens een slaapritueel met je baby? Samen een boekje lezen of buiten aan de bloemetjes ruiken? Deze vragen komen hier aan bod. De nadruk ligt op hoe je voorspelbaarheid aanbrengt met een slaapritueel. Een goed slaapritueel vergemakkelijkt het inslapen van je baby

Een slaapritueel is een serie van handelingen en situaties voor het slapen gaan. Door de kunst van herhaling geeft het slaapritueel het brein van je baby het signaal om tot rust te komen en slaperig te worden. Het grootste deel van de slaaproutine voer je in de slaapkamer van je baby uit; elke dag dezelfde handelingen en in dezelfde volgorde. Bij veel baby’s zie je daardoor dat ze tijdens het slaapritueel bij een specifiek onderdeel even moeten gapen of bijvoorbeeld in de oogjes wrijven.

Tijdens het slaapritueel is het makkelijk voor je baby om te ontspannen. Dat maakt dat het in slaap vallen ook soepel gaat.

Een slaapritueel hoort slaperig te maken, maar niet je baby daadwerkelijk in slaap te doen vallen. Bij voorkeur heeft hij jou namelijk niet nodig om in slaap te komen. Voor het daadwerkelijk in slaap vallen maakt je baby gebruik van eigen troostmechanismen en verworven positieve slaapassociaties.

Doorgaans wordt een positief effect vanaf 6 á 8 weken na de geboorte gezien.

De eerste maanden is een slaapritueel van tien minuten voldoende. Het alleen al voeden van je baby op de slaapkamer is een voldoende lang slaapritueel.

Voor de dutjes hoef je niet persé een slaapritueel te gebruiken, maar het mag wel. Dat kun je laten afhangen van de hoeveelheid moeite die het je baby kost om zich dan over te geven aan de slaap. Het kan al genoeg zijn om de slaap- of inbakerzak en het bedje te zien.

Heeft een oudere baby of peuter moeite met het tot rust komen voor het slapen gaan, dan kun je het slaapritueel het beste iets verlengen.

Er zijn vrijwel geen ‘slechte’ keuzes te maken in de samenstelling van een slaapritueel. Het gaat namelijk om de kunst van herhaling in combinatie met het verminderen van prikkels. Oudere baby’s kun je voorbereiden op wat komen gaat door ze te vertellen dat het tijd is om te gaan slapen. Het zien van de verschoningsmat kan dan al voldoende zijn om te bedenken dat dit de laatste verschoning is voor het slapengaan. Weer een andere baby heeft meer aanwijzingen nodig voordat het duidelijk is dat het tijd is om wat spanning kwijt te raken en tot rust te komen.

Herhaling is belangrijk. Tegelijkertijd betekent dat niet dat je niet mag variëren in het slaapritueel; hoe ouder je baby is, hoe duidelijk het is waar de interesses van je baby liggen. Die interesses kunnen met de maanden ook weer veranderen. Na een paar maanden kan iets anders weer helemaal de aandacht van je oudere baby, dreumes of peuter vragen. Je kan dan een onderdeel van het slaapritueel inwisselen voor iets anders. 

Niet elke oudere baby, dreumes of peuter waardeert het om een boekje te lezen voor het slapen gaan. Dat kan komen doordat misschien de interesse niet gewekt is. Denk aan het voorlezen van schattige baby boekjes, terwijl je baby meer interesse heeft in voertuigen. Een meer voor de hand liggende reden is dat je baby of dreumes nog simpelweg niet voldoende de aandacht bij het boekje kan vasthouden. Samen iets fysieks doen kan dan helpend zijn. Bijvoorbeeld vliegtuigje spelen, rondjes draaien en in de lucht springen. Daarna kan je iets rustgevends oppakken. Je kan ook samen in de tuin aan de bloemetjes gaan ruiken. Het maakt niet uit wat jullie samen doen, zolang jullie het maar leuk vinden en het niet elke dag totaal iets anders is.

Hieronder is het slaapritueel van de 9 maanden oude baby Eva weergegeven. Eva had moeite met tot rust te komen voor het slapen gaan. Een uitgebreid slaapritueel hielp daarbij. Alle genoemde handelingen zijn onderdeel van het slaapritueel.

Moeder Sofie dimt het licht van de babykamer een beetje. Met niet al te opwekkend speelgoed mag Eva even spelen in de babykamer. Daarna wordt Eva op schoot genomen en krijgt ze een verhaaltje voorgelezen. Na het verhaaltje wordt het licht verder gedimd en is het tijd voor de borst. Vervolgens wordt Eva’s luier verschoond en wordt ze in de slaapzak gelegd. De kamer is nu volledig verduisterd. Eva wordt tegen de schouder van Sofie aangelegd, waarna Sofie heen- en weer loopt met haar. Ze zingt daarbij elke avond hetzelfde liedje met een zachte, rustgevende stem. Daarna wordt Eva in bed gelegd waarbij Sofie haar “Welterusten” fluistert en even over haar hoofdje aait. Sofie verlaat de kamer, ook als Eva nog even spanning kwijt moet raken.

Toen mijn dochter wat ouder werd, hoefde ik nauwelijks nog iets aan een slaapritueel te doen. Dat kwam onder andere doordat ze op dezelfde kamer als mijn zoontje Oskar (3 jaar) sliep. Verder hielp mee dat zij geen prikkelgevoelige baby was. Ze hoefde niet al te veel spanning te ontladen voor het slapen gaan. Dit was alles wat er nodig was:

“We gaan slapen Hannah”. Soms ging ze dan ondeugend kijken en zich van mij afwenden. Ik pakte haar op. We zwaaiden samen naar de lege woonkamer en ik zei: “Dag allemaal!”. Hannah zwaaide mee en brabbelde: “Da, da”. Vervolgens liepen we naar onze slaapkamer waar ik haar ging verschonen. Zij mocht aan het lichtknopje zitten, terwijl ik het licht uit en aan deed. Dat vond zij prachtig. Daarna gooide ik haar op ons bed. Ja echt, gooien vond ze heerlijk! Ze was dol op wilde spelletjes. Op die manier kon ze gierend van het lachen al wat spanning kwijt voor het slapen gaan.

De kleertjes trok ik alvast uit op ons bed. Op een verschoningsmat wou ze namelijk niet al te lang liggen. Eenmaal op een verschoningsmat leidde ik haar af met speelgoed. Met name spulletjes ergens instoppen en uithalen waren favoriet. Eenmaal in de slaapzak bracht ik haar naar de gedeelde slaapkamer. Oskar was dan al het slaapritueel met mijn man aan het nalopen. Ik kon Hannah daardoor meteen in bed leggen en haar knuffeldoekje geven. Het knuffeldoekje nam ze dankbaar van mij aan en belandde vaak meteen in haar mond. Terwijl aan Oskar een verhaaltje werd voorgelezen en zijn tanden werden gepoetst, luisterde Hannah dromerig mee. Soms viel ze tussendoor al in slaap. 

Kan je jonge baby na een uitgebreid slaapritueel alsnog moeilijk de slaap pakken wanneer jij de kamer verlaat, dan kun je ervoor kiezen om witte ruis aan te zetten. Bij voorkeur laat je de witte ruis tien minuten aan staan. Als dat niet voldoende is, kun je ervoor kiezen om het de hele nacht aan te laten staan.

Veel ouders voegen het badderen toe aan het slaapritueel. Een activiteit die zeer ontspannend kan werken voor je baby. Echter, het dagelijks wassen van je baby wordt afgeraden door dermatologen. Baby’s hebben een kwetsbare en dunne huidlaag. Het dagelijks wassen heeft een uitdrogend effect op de huid van je baby en verslechtert de huidbarrière, waardoor huidproblemen gemakkelijk kunnen ontstaan. Gebruik in ieder geval niet elke dag shampoo, zeep of geparfumeerde producten om je baby mee te wassen. Zie voor meer informatie de website van dermatoloog drs. Leenarts of arts drs. Jetske Ultee.